Α΄ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

 Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων και της Ηπείρου 1912-1913

Πίνακας περιεχομένων
Εισαγωγή	3
1.Η   Ευρώπη πριν τους βαλκανικούς πολέμους	4
2.Η  Οθωμανική αυτοκρατορία στα  Βαλκάνια πριν το 1912	5
3.Τα  κράτη της Βαλκανικής πριν τους Βαλκανικούς πολέμους.	7
4.Η  κατάσταση στην Ελλάδα στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου	9
5.Οι  Βαλκανικοί πόλεμοι	11
6.Η  περιοχή της Ηπείρου, το Βιλαέτι των Ιωαννίνων, τα Γιάννενα	12
7.Οι επιχειρήσεις στην Ήπειρο	14
8.Το Μπιζάνι	17
9.Τελική επίθεση και κατάληψη των Ιωαννίνων	19
10.Εκκαθάριση Δυτικής και Βόρειας Ηπείρου	22
Επίλογος	23
Βιβλιογραφία	24

Ο   Α΄ Βαλκανικός πόλεμος  ήταν η σύμπραξη των Χριστιανικών κρατών της Βαλκανικής για να δώσουν οριστική λύση στο χρονίζον Ανατολικό  ζήτημα. Το 1912  τα Χριστιανικά κράτη των Βαλκανίων  συσπειρώθηκαν και διέλυσαν όλο το ευρωπαϊκό κομμάτι της παραπαίουσας Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Η δεδομένη στιγμή που έγινε ο πόλεμος ήταν η πλέον κατάλληλη  λόγω της αδυναμίας της Οθωμανικής αυτοκρατορίας να ελέγξει το ευρωπαϊκό κομμάτι και με δεδομένη την έξαρση του τουρκικού εθνικισμού μετά την επανάσταση των Νεότουρκων . Οι προσδοκίες για μεταρρυθμίσεις και περισσότερες ελευθερίες δεν εκπληρώθηκαν και έτσι οι Βαλκανικοί λαοί αποφάσισαν να πάρουν τις τύχες τους στα χέρια τους. Σημαντικό ρόλο τόσο στις στρατιωτικές επιχειρήσεις όσο και στο διπλωματικό επίπεδο έπαιξε το μέτωπο της Ηπείρου και η επιτυχής έκβαση των πολεμικών επιχειρήσεων. Οι επιχειρήσεις αυτές διήρκεσαν τεσσερισήμισι μήνες γεγονός που δείχνει την αναμφισβήτητη δυσκολία του εγχειρήματος και τη σθεναρή αντίσταση των Τούρκων. Παρακάτω θα δούμε εκτενέστερα το λόγο που η πολιορκία μόνο των Ιωαννίνων κράτησε σχεδόν 3 μήνες εξετάζοντας  λεπτομέρειες και στοιχεία σχετικά με αυτό το μέτωπο  και θα προσπαθήσουμε  να αναδείξουμε τη σπουδαιότητα της κατάληψης των Ιωαννίνων το βαθμό δυσκολίας των πολεμικών επιχειρήσεων. Ακολουθούμε βιβλιογραφική μέθοδο εμπλουτισμένη με χάρτες από το διαδύκτιο σε μία εργασία δομημένη σε ενότητες ανά περιοχή των πολεμικών επιχειρήσεων. Τέλος η βιβλιογραφία προέρχεται από εφημερίδες ,εκδόσεις του στρατού καθώς και άλλες εκδόσεις που αναφέρονται σχετικά με τους βαλκανικούς πολέμους.

1.Η   Ευρώπη πριν τους βαλκανικούς πολέμους.

Στην Ευρώπη το 1911 βλέπουμε μεγάλα κράτη όπως η αυτοκρατορία της   Αυστροουγγαρίας μετά μάλιστα και την προσάρτηση της Βοσνίας το 1908 τη Ρωσική αυτοκρατορία τη Γερμανία καθώς και την Ιταλία, εμπλεκόμενη στον Ιταλοτουρκικό  πόλεμο, να έχουν  επεκτατικές βλέψεις στο Βαλκανικό χώρο διαισθανόμενοι την κατάρρευση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας¹.  Τους πρόλαβαν όμως οι Βαλκανικοί λαοί.

Η ΕΥΡΩΠΗ ΓΥΡΩ ΣΤΟ 1900

http://www.euratlas.net/history/europe/index.html

(1)Λούβη Ευαγγελία – Ξιφαράς Δημήτριος , Νεότερη και σύγχρονη Ιστορία, ΟΕΔΒ,  Αθήνα σ. 85

2.Η  Οθωμανική αυτοκρατορία στα  Βαλκάνια πριν το 1912

Μετά το συνέδριο του Βερολίνου(1878) η Οθωμανική αυτοκρατορία αναγκάζεται να συρρικνωθεί όλο και περισσότερο και να παραμένουν σε αυτήν ορισμένες μόνο επαρχίες στην Ευρώπη. Όλο και περισσότερα κράτη ανεξαρτητοποιούνται στη  Βαλκανική με την ανάμειξη της Μ. Βρετανίας και της Ρωσίας. Το κίνημα των Νεότουρκων (1908) δεν κατάφερε να σταματήσει αυτή την τάση γιατί δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί  στις προσδοκίες των λαών αυτών πράγμα πολύ δύσκολο λόγω και της ανόδου των εθνικιστικών κινημάτων στα Βαλκάνια.¹

Τα εναπομείναντα τμήματα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας ήταν χωρισμένα σε βιλαέτια  (αντίστοιχο με τα σημερινά γεωγραφικά διαμερίσματα) με υποδιαιρέσεις τους τα σαντζάκια και αριθμούσαν περίπου 6.200.000 κατοίκους . Αξιοσημείωτο είναι ότι στα βιλαέτια δεν υπήρχε κυρίαρχη εθνική ομάδα τόσο από πλευράς θρησκευτικής όσο και ως προς την εθνική ταυτότητα. Πχ στο βιλαέτι Ιωαννίνων είχε μωαμεθανούς και χριστιανούς Έλληνες και Αλβανούς, στο βιλαέτι της Θεσσαλονίκης  είχε Έλληνες , Βουλγάρους και Μωαμεθανούς.

Τα 3.500.000 του πληθυσμού  που ζούσαν στη ευρωπαϊκή πλευρά ήταν χριστιανοί ορθόδοξοι και γύρω στα 2.300.000 μωαμεθανοί διαφόρων εθνοτικών ομάδων (Τούρκοι, Σλάβοι, Κιρκίζιοι, Τάταροι).Η ανομοιογένεια αυτή αποτελούσε μειονέκτημα τη συγκεκριμένη εποχή καθώς πολλοί πολίτες της αυτοκρατορίας δύσκολα θα πολεμούσαν σε μία σύρραξη εναντίον ομοεθνών των. ²

 Έχουμε μια Οθωμανική αυτοκρατορία που βρισκόταν στον ιταλοτουρκικό πόλεμο του 1911-12 αποτέλεσμα του οποίου ήταν η παραχώρηση της Δωδεκανήσου και της Λιβύης στην Ιταλία (15 Οκτωβρίου 1912) , που ήταν υποχρεωμένη να κρατάει στρατεύματα στην Υεμένη λόγω του εκεί ανταρτοπόλεμου  και στον ευρωπαϊκό χώρο είχε να αντιμετωπίσει την εξέγερση των Αλβανών 1911. Όλα αυτά έδειχναν το δρόμο του πολέμου αναπόφευκτο³. Ακόμα και μετά τη λήξη του ιταλοτουρκικού πολέμου στη Λιβύη  η επιστροφή των καταπονημένων στρατευμάτων σαφώς και δεν θα ήταν άμεση.

(1). Εργολάβου Σπύρου, Πολεμικές σελίδες από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1912-13, Ιωάννινα 2006 σελ.25

(2). Κόλεφ Βαλερί - Κουλούρη Χριστίνα, Οι Βαλκανικοί πόλεμοι, CDRSEE, Θεσσαλονίκη, 2005  σ.26

(3). (1)Richard C. Hall, THE BALKAN WARS 1912–1913 Prelude to the First World War, εκδ. Routledge, London New York, 1 edition (Oct 18 2000), σ.18-19

Παρ’ όλα αυτά οι δυνάμεις των Τούρκων μόνο αμελητέες δεν μπορούσαν να χαρακτηριστούν αποτελούμενες από 48 μεραρχίες πεζικού και 2 ιππικού συνολικής δύναμης 340.000 πεζών 6.000 ιππέων 850 πυροβόλων μάχης  και 750 τοπομαχικών ¹

ΟΙ ΚΤΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

http://en.wikipedia.org/wiki/File:Balkan_vilayets.jpg1.

(1)ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο ,Αθήνα, 1987, Πίνακας 2

3.Τα  κράτη της Βαλκανικής πριν τους Βαλκανικούς πολέμους.

Με το Συνέδριο του Βερολίνου (1878):

·   Η Σερβία, το Μαυροβούνιο και η Ρουμανία   έγιναν ανεξάρτητα κράτη.

·   Η Βουλγαρία έγινε στην αρχή αυτόνομο και  ύστερα (1908) ανεξάρτητο κράτος.

·   Η Ανατολική Ρωμυλία κηρύχθηκε αυτόνομη επαρχία. Το 1885 την προσάρτησε η Βουλγαρία.

·   Η Αυστροουγγαρία πήρε τη διοίκηση της Βοσνίας Ερζεγοβίνης. Το 1908 την προσάρτησε.

·   Αποφασίστηκε να πάρει η Ελλάδα τη Θεσσαλία και την περιοχή της Άρτας. Το 1881 οι περιοχές αυτές ενώθηκαν με το ελληνικό κράτος.¹

·   Ακόμα το 1911 εκδηλώνουν οι Αλβανοί την επιθυμία τους για ανεξαρτησία κάνοντας τοπικές εξεγέρσεις.

Η έννοια των εθνικιστικών κρατών που δημιουργούνται στην Ευρώπη επηρεάζει και την βαλκανική χερσόνησο κατά τον 19^ο αιώνα και στις αρχές του 20^ου . Οι εθνικιστικές σκέψεις των βαλκανικών λαών αποκτούν στην συνέχεια και πολιτική χροιά. Αντιλαμβανόμενοι  οι Βαλκάνιοι ηγέτες την ανάγκη της δημιουργίας εθνικής  ενότητας  και χρησιμοποιώντας αυτό σαν δικαιολογία προχωρούν στην κήρυξη των Βαλκανικών πολέμων ,επηρεαζόμενοι και από το παράδειγμα της εθνικιστικής Γερμανίας που μεγαλουργούσε σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο.

Οι επιτυχίες των Ιταλών το 1861  και των Γερμανών   το 1871 όσο αφορά την εθνική ενότητα τους  ενέπνευσαν τους Βαλκανικούς λαούς και τους έκαναν να οραματιστούν την αποκατάσταση των μεσαιωνικών αυτοκρατοριών πάνω στις οποίες βάσισαν τις ιδέες τους²

Το συνέδριο του Βερολίνου ήρθε να δώσει μία προσωρινή λύση όχι όμως και την οριστική καθώς όλες οι πλευρές ήταν δυσαρεστημένες σε σχέση με τις αξιώσεις που προέβαλαν.

(1)Richard C. Hall, THE BALKAN WARS 1912–1913 Prelude to the First World War,εκδ. Routledge,London New York, 1 edition (Oct 18 2000), σελ 1-8

(2) Richard C. Hall, ο.π. σελ.2

ΟΙ ΑΛΛΑΓΕΣ ΣΤΗ ΒΑΛΚΑΝΙΚΗ

     

                   

http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Old_maps_of_the_Balkans

4.Η  κατάσταση στην Ελλάδα στα τέλη του 19^ου αιώνα και στις αρχές του 20^ου

Στα τέλη του 19ου αιώνα το ελληνικό κράτος έχει μεγαλώσει σε έκταση και ο πληθυσμός του έχει αυξηθεί. Τα σύνορά του επεκτείνονται κυρίως χάρη στην ευρωπαϊκή διπλωματία. Στο Συνέδριο του Βερολίνου (1878) η ελληνική αντιπροσωπεία ζήτησε την Ήπειρο, τη Θεσσαλία και την Κρήτη. Έπειτα από διαπραγματεύσεις που κράτησαν τρία χρόνια, η Οθωμανική Αυτοκρατορία παραχώρησε στην Ελλάδα τη Θεσσαλία και την περιοχή της Άρτας (1881).  Οι ορθόδοξοι στην Κρήτη αποκτήσανε ακόμη περισσότερα δικαιώματα (Σύμβαση της Χαλέπας). Στα τέλη του αιώνα οι ορθόδοξοι αναπτύσσουν ένοπλο κίνημα που ζητάει αυτονομία του νησιού και εξεγείρονται. Η ελληνική κυβέρνηση, με την πίεση της κοινής γνώμης, στέλνει στρατό (αρχές του 1897) και προκαλεί έτσι πόλεμο με την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Παρόλο που η Ελλάδα χάνει τον πόλεμο, παρεμβαίνουν οι Μεγάλες Δυνάμεις και η Κρήτη αποκτά αυτονομία (Κρητική Πολιτεία).

Λίγους μήνες μετά την απόβαση του ελληνικού στρατού στην Κρήτη, η Οθωμανική Αυτοκρατορία κήρυξε τον πόλεμο στην Ελλάδα(Απρίλιος 1897). Ο πόλεμος έγινε στη Θεσσαλία. Μέσα σ’ ένα μήνα ο οθωμανικός στρατός νίκησε τον ελληνικό και κατέλαβε όλη σχεδόν τη Θεσσαλία. Η συνθήκη ειρήνης που υπογράψανε η Οθωμανική Αυτοκρατορία και η Ελλάδα ανάμεσα στα άλλα ρύθμισε: τα σύνορα ανάμεσα στα δύο κράτη ,την αποζημίωση που έπρεπε να πληρώσει το ελληνικό κράτος. Επειδή η αποζημίωση ήταν πολύ μεγάλη και η Ελλάδα δεν μπορούσε να την πληρώσει, οι Μεγάλες Δυνάμεις της επιβάλανε Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο. ¹

Στις 15 Αυγούστου του 1909 εκδηλώνεται από το Στρατιωτικό  σύνδεσμο το κίνημα στο Γουδί με κοινωνικά στρατιωτικά και πολιτικά αιτήματα. Παράλληλα πρότεινε και την πρωθυπουργία στον Ελ. Βενιζέλο . Αυτός αρνήθηκε και συμφωνήθηκε να γίνουν εκλογές από όπου βγήκε νικητής ο ίδιος. Ακολούθησε αναθεώρηση του συντάγματος καθώς και αναδιοργάνωση του στρατού. ⁽²⁾ Ο Ελληνικός στρατός  που είχε αρχίσει να εξοπλίζεται από το 1904 δαπάνησε τη προπαρασκευαστική διετία 1910-12  115 εκατομμύρια δραχμές για αγορά υλικού ιστορία του έθνους . Σε περίπτωση γενικής επιστράτευσης υπήρχαν διαθέσιμοι 192.041 άνδρες και 704 μόνιμα οχήματα.

(1)Άννα Φραγκουδάκη , Θάλεια Δραγώνα  , ΟΕΔΒ, Νεότερη και σύγχρονη Ιστορία. Από τα μέσα του 18ου αιώνα ως τις αρχές του 21ου αιώνα. Αθήνα σ. 126

(2)Άννα Φραγκουδάκη , Θάλεια Δραγώνα  ,ο.π. σελ.146

Στη θάλασσα η Ελλάδα διέθετε 4 θωρηκτά, 10 αντιτορπιλικά, 4 ανιχνευτικά, 5 τορπιλοβόλα, 1 οπλιταγωγό 1 τορπιλοφόρο, 3κανινιοφόρος και 1 υποβρύχιο.¹

Πριν ακόμα αρχίσει ο πόλεμος ο Βενιζέλος κήρυξε την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα από το βήμα της Βουλής των Ελλήνων την 1^η  Οκτωβρίου 1912 ²

 (1)Πολεμική ιστορία του Έθνους, Έθνος, ο πρώτος Βαλκανικός πόλεμος, Αθήνα, 2010 σ.44

(2)Σπύρος Εργολάβος, Πολεμικές σελίδες από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1912-1913, Ιωάννινα, 2006 σ. 49

5.Οι  Βαλκανικοί πόλεμοι

Ο Βενιζέλος βλέποντας μία πολεμική σύγκρουση να πλησιάζει υιοθέτησε τη τακτική της βαλκανικής συνεννόησης. Έτσι  την άνοιξη του 1912 υπογράφτηκαν συνθήκες συμμαχίας ανάμεσα στη Σερβία τη Βουλγαρία την Ελλάδα και το Μαυροβούνιο. Ο πόλεμος άρχισε όταν οι Βαλκάνιοι σύμμαχοι  απαίτησαν από τον σουλτάνο τον σεβασμό των  δικαιωμάτων των χριστιανικών εθνοτήτων καθώς και να προχωρήσει σε άμεσες μεταρρυθμίσεις(Οκτώβριος 1912). Η απροθυμία του στάθηκε να είναι η αφορμή της έναρξης των πολεμικών συρράξεων. Τα σερβικά στρατεύματα κατέλαβαν τα Σκόπια και το Μοναστήρι και προωθήθηκαν μέχρι το Δυρράχιο της (σημερινής Αλβανίας) , οι βουλγαρικές δυνάμεις έφτασαν σε μικρή απόσταση έξω από την Κωνσταντινούπολη και  αφού κατέλαβαν τη Θράκη και την Αν. Μακεδονία, κατευθύνονταν προς την Θεσσαλονίκη ¹

Ο Ελληνικός στρατός χωρίστηκε σε δύο μέτωπα :         

Ένα της Μακεδονίας με σκοπό να απελευθερώσει τη Θεσσαλονίκη και ένα της Ηπείρου με καταρχήν αμυντικό χαρακτήρα. Η διαταγή για την προέλαση του ελληνικού στρατού δόθηκε στις πρώτες πρωινές ώρες της 5^ης Οκτωβρίου 1912 ²

ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΣΥΜΜΑΧΩΝ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΟΘΩΜΑΝΩΝ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 1912

http://www.bulgarmak.org/map_balkwar.gif

(1)Ευαγγελία Λούβη –Δημήτριος Ξιφαράς ,ΟΕΔΒ, Νεότερη και σύγχρονη Ιστορία, Αθήνα σ. 85

(2)ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος δεύτερος, Αθήνα 1991,σ.1

6.Η  περιοχή της Ηπείρου το βιλαέτι Ιωαννίνων, τα Γιάννενα

Καθώς τα όρια του ελληνικού κράτους είχαν ορισθεί δυτικά στον ποταμό Άραχθο η ευρύτερη περιοχή  ΒΔ πέρα από αυτόν αποτελούσε το βιλαέτι των Ιωαννίνων μία περιοχή δηλαδή από τον Άραχθο μέχρι τον ποταμό Σκουμπίνι στο κέντρο της σημερινής Αλβανίας. Σύμφωνα με το σχετικό οθωμανικό νόμο, που ίσχυε από το 1864, η πρωτογενής διαίρεση της αυτοκρατορίας ήταν το βιλαέτι («νομαρχία» ή «γενική διοίκηση»). Πρωτεύουσα του βιλαετιού ήταν τα Γιάννενα τα οποία είχαν παραδοθεί αναίμακτα το 1430 στο Σινάν  πασά ο οποίος για αυτό τους έδωσε προνόμια που είχαν σαν αποτέλεσμα τη συνέχιση και την ανάπτυξη των οικονομικών των δραστηριοτήτων.¹ Στο τέλος του19ου αιώνα υπάρχει  άνθιση γραμμάτων με τη λειτουργία αρκετών ιερατικών σχολών καθώς και του εμπορίου με την ίδρυση τραπεζών .Σε γενικές γραμμές έσφυζε από ζωή καθώς η διοικητική πρωτεύουσα του βιλαετιού των Ιωαννίνων ήταν και το οικονομικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής ^2.Η πλειονότητα των κατοίκων μέσα και γύρω από την πόλη ήταν Έλληνες ενώ πέρα από αυτήν στο βορειοδυτικό  τμήμα του Βιλαετιού  στην ευρύτερη ενδοχώρα Αλβανοί  και Τούρκοι ³

Μετά την προσάρτηση της Θεσσαλίας το 1881 οι Τούρκοι φοβούμενοι την απώλεια της Ηπείρου πήραν πιεστικά μέτρα κατά των Ηπειρωτών όπως την κήρυξη στρατιωτικού νόμου δημιουργώντας στρατοδικεία αυξάνοντας το στρατό και δημιουργώντας οχυρωματικά έργα.

Από την άλλη οι Ηπειρώτες δεν έμειναν αδρανείς, κήρυξαν εθνικότατη στάση, και ίδρυσαν την Ηπειρωτική εταιρεία που παρείχε πληροφορίες σχετικά με τη δράση των Τούρκων. Η συμβολή της Εταιρείας ήταν μεγάλη γιατί εκτός των παραπάνω οργάνωσε 60 ένοπλες  ομάδες  που ενημέρωναν τους Έλληνες σχετικά με τις κινήσεις του Τουρκικού στρατού.⁴

(1)Μιχάλης Κοκολάκης «η τουρκική στατιστική στο Σαλναμέ» του 1895,Εθνικό ίδρυμα ερευνών-Αποθετήριο ήλιος σ.24

(2)Βασ.Βλ. Σφυρόερα  «Ιστορία επτά αιώνων  φωτογραφίες μνήμης και νοσταλγίας από τα Ιωάννινα», ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ, Κυριακή 5.1.1997 σελ. 13

(3) Richard C. Hall, ο.π.σ. 63

(4)Σταύρου Δερματά, Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων, ΖΩΣΙΜΑΔΕΣ, τεύχος 26 , ΟΚΤ-ΝΟΕ- ΔΕΚ 2008σ.6

ΤΟ ΒΙΛΑΕΤΙ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

 

http://akritas-history-of-makedonia.blogspot.com/2009/01/blog-post_26.html

7.Οι επιχειρήσεις στην Ήπειρο

Όπως  αναφέρθηκε παραπάνω ο στρατός της Ηπείρου είχε αμυντικό χαρακτήρα και η αποστολή του ήταν να διαφυλάξει τη μεθόριο από τον Αμβρακικό κόλπο μέχρι το Μέτσοβο. Αυτό δείχνει και ο αριθμός των στρατιωτών που ήταν περίπου 10.500 κατά την έναρξη των επιχειρήσεων. Από την άλλη είχαν να αντιμετωπίσουν ένα καλά οργανωμένο στρατό και μια άριστα οχυρωμένη πόλη τα Γιάννενα. Το δύσβατο της περιοχής και οι ακραίες καιρικές συνθήκες δυσχέραιναν το έργο του Ελληνικού στρατού ακόμα περισσότερο.¹  Απέναντί τους είχαν 20.000 περίπου Τούρκους με διοικητή της πόλης  τον Εσάτ πασά έναν σπουδαίο στρατηγό ο οποίος είχε αποφοιτήσει μαζί με τον αδελφό του, Βεχήτ Μπέη διοικητή της στρατιάς των Ιωαννίνων και μαζί με το διάδοχο αρχιστράτηγο Κωνσταντίνο, από τη στρατιωτική Ακαδημία του Βερολίνου.²  Πρέπει να σημειωθεί πως  δύναμη των Τούρκων δεν ήταν σταθερή καθώς στην πορεία προστέθηκαν ενισχύσεις από τη στρατιά του Μοναστηρίου. Στις επιχειρήσεις αυτές θα δούμε συντονισμένες ενέργειες τόσο του ναυτικού όσο και της αεροπορίας , η οποία αριθμούσε 4 αεροπλάνα τύπου Farman³. Το ναυτικό φρόντιζε για τον ανεφοδιασμό και η αεροπορία για αναγνωριστικές πτήσεις πάνω από τις τουρκικές γραμμές. Οι Οθωμανοί κάτω από τις εντολές του Εσσάτ πασά ήταν αποφασισμένοι να παλέψουν για κάθε σπιθαμή γης και μέσα σε όλα αυτά η Αλβανία κηρύττει την ανεξαρτησία της στις 28.11.1912⁴

Το βράδυ της 5/6  Οκτωβρίου ο στρατός της Ηπείρου περνάει το σύνορο του Άραχθου και δίνει την πρώτη νικηφόρα μάχη στο Γκρίμποβο, όπου στη συνέχεια οι Τούρκοι υποχωρούν και τα ελληνικά στρατεύματα καταλαμβάνουν τη Φιλιππιάδα (12.10.1912) η οποία είχε εκκενωθεί από τον τουρκικό στρατό κατόπιν διαταγής του Εσάτ πασά, ο οποίος αγνοούσε την πραγματική δύναμη του ελληνικού στρατού.⁵

Στη συνέχεια ο ελληνικός στρατός προχώρησε χωρισμένος σε δύο τμήματα. Το πρώτο και μικρότερο τμήμα 20 Οκτωβρίου ξεκίνησε επιχείρηση προς κατάληψη της Πρέβεζας, στην οποία είχε πλησιάσει και η μοίρα Ιονίου του ελληνικού ναυτικού.

(1).ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο, Αθήνα 1987 , σ.159

(2).Σπύρος Εργολάβος, Πολεμικές σελίδες από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1912-1913 ,Ιωάννινα 2006 σ.103

(3). ΔΙΑ,«Ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας» τόμος πρώτος ,Αθήνα 1980 , σελ. 44-49.

(4).Hall, ό.π. σ. 62-72

(5). ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο, Αθήνα 1987,  σ.139-143

Η τουρκική φρουρά της πόλεως είχε σχηματίσει γραμμή άμυνας πάνω στην ακρόπολη της αρχαίας Νικοπολέως με προχωρημένα τμήματα στο ύψωμα Φλάμπουρα.

Τα ελληνικά τμήματα βλήθηκαν και από την εξοπλισμένη με πολυβόλα Μαξίμ τουρκική βενζινάκατο, η οποία όμως βυθίστηκε από εύστοχη βολή ελληνικού πυροβόλου. Την ίδια μέρα βομβαρδίστηκε το φρούριο της Πρέβεζας από την ελληνική μοίρα Ιονίου η οποία βύθισε και τα τουρκικά τορπιλοβόλα "Αττάλια" και "Τοκάτ". Στις 21 Οκτωβρίου 1912 παραδόθηκε η Πρέβεζα και οι 1.000 περίπου Τούρκοι πού την υπερασπίζονταν. Η μάχη της Νικόπολης είχε στοιχίσει στο στρατό μας 10 νεκρούς και 54 τραυματίες ¹.Με την απελευθέρωση της Πρέβεζας ο ανεφοδιασμός του στρατού της Ηπείρου ήταν πλέον πιο εύκολος.

Το δεύτερο και μεγαλύτερο τμήμα του ελληνικού στρατού προχώρησε προς βορρά όπου στο μεταξύ ο Εσσάτ πασάς είχε εξαπολύσει  επίθεση με πέντε τάγματα εναντίον των ευζώνων μας πού βρίσκονταν στο χωριό Ανώγι. Κέντρο εξορμήσεως των Τούρκων ήταν τα Πέντε Πηγάδια, όπου βρισκόταν ο ίδιος ο διοικητής των Ιωαννίνων και κατηύθυνε τις επιχειρήσεις. Η μάχη των Πέντε Πηγαδίων διήρκεσε επτά ημέρες (24 - 30 Οκτωβρίου),και μετά αυτή τη μάχη τα ελληνικά στρατεύματα εδραίωσαν  την παρουσία τους στην περιοχή παρά το αριθμητικό πλεονέκτημα των Τούρκων. Οι Ελληνικές απώλειες ήταν 26 νεκροί και 222 τραυματίες.²

Από κει και πέρα το μέτωπο σταθεροποιείται εν αναμονή ενισχύσεων. Με αργά αλλά σταθερά βήματα οι Έλληνες «ζώνουν» τα Γιάννενα. Μέχρι το τέλος του Νοεμβρίου είχε απελευθερωθεί το Μέτσοβο (31 Οκτωβρίου) από απόσπασμα 330 ανδρών. Ο Χιμαριώτης συνταγματάρχης της χωροφυλακής Σπύρος Σπυρομίλιος, ο Καπετάν Μπούας του Μακεδονικού Αγώνα, αφού στρατολόγησε συμπατριώτες του, μαζί με Κρήτες εθελοντές απελευθέρωσε στις 5 Νοεμβρίου τη Χιμάρα. Στη συνέχεια είχαμε μία ανεπιτυχή απόβαση στους Αγ. Σαράντα(24-30 Νοε.1912) όπου στόχος του ελληνικού στρατού ήταν η ανακοπή του ανεφοδιασμού των Ιωαννίνων από τα Δυτικά και η εισροή στρατού από εκεί. Ακολούθησε η κατάληψη της Δαφνούλας και του Δρίσκου όπου πολέμησε σώμα Ιταλών Γαριβαλδινών και εκεί σκοτώθηκε ηρωικά ο ποιητής Λορέντζος Μαβίλης. Η τελευταία μάχη πριν από την οριστική πολιορκία των Ιωαννίνων δόθηκε στα Πέστα – Αετοράχη  στις 29-30 Νοε. 1912. Έτσι ο ελληνικός στρατός έφτασε μέχρι τα πρώτα αντερείσματα  του Μπιζανίου και δέχθηκε για πρώτη φορά πυρά από τα εκεί πολυβόλα. ³

Τα Γιάννενα ήταν μία πολιορκημένη πόλη από Βορρά Ανατολή και Νότο , μόνο η δίοδος από Ανατολικά παρέμενε ανοιχτή ⁴

(1.)ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο, Αθήνα 1987,σ.146

(2) ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο, Αθήνα 1987,σ.150

(3).ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ.46-77

(4) Hall, ό.π. σ.12

8.Το Μπιζάνι

Φθάνοντας μπροστά στα οχυρά του Μπιζανίου ο ελληνικός στρατός σύντομα θα καταλάβει ότι μόνο εύκολη δε θα είναι η κατάληψη της πόλης των Ιωαννίνων.Έως τώρα είχαν αναγκαστεί να παλέψουν σκληρά για σχεδόν 2 μήνες για μόλις 35 χιλιόμετρα. Έχουμε φτάσει στις 1 Δεκεμβρίου ενώ αντίστοιχα η Θεσσαλονίκη έχει πέσει εδώ και καιρό. Την κατάσταση δυσχεραίνει η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας της Αλβανίας και η υπογραφή συνθήκης από τους Βαλκάνιους συμμάχους με την Τουρκία. Η επιβράδυνση της κατάληψης της πόλης των Ιωαννίνων και ακόμα  το ενδεχόμενο αποτυχίας θα δημιουργούσε πλείστους κινδύνους τόσο στο διπλωματικό όσο και στο στρατιωτικό μέτωπο που θα διαμορφωνόταν. Μέσα σε όλα αυτά οι «πολιορκημένοι» Τούρκοι έχοντας και την συμπαράσταση Αλβανών ανταρτών μάχονται λυσσαλέα ο καθένας για δικούς τους σκοπούς.

Το οροπέδιο των Ιωαννίνων είναι μια φύση αμυντική τοποθεσία από Ανατολή , Βορρά και Νότο. Οι Οθωμανοί είχαν κατασκευάσει  σειρά οχυρώσεων στα εκεί υψωμάτων με πολλά μόνιμα και προσωρινά  πολυβολεία. Τα σημαντικότερα αμυντικά έργα ήταν στο Μπιζάνι που θεωρείτο απόρθητο και εμπόδιζε την είσοδο από τη νότια πλευρά (Φιλιππιάδα) καθώς και η Καστρίτσα στο Βορειοανατολικό τμήμα του υψιπέδου των Ιωαννίνων.. Η όλη αμυντική γραμμή ήταν ένα ολοκληρωμένο φρούριο ένα περιχαρακωμένο στρατόπεδο με περίμετρο  50 χιλιομέτρων. «Πατέρας» της οχύρωσης ήταν ο Γερμανός Στρατάρχης von Goltz (Colmar von der Goltz ο και Goltz Pasha ονομαζόμενος αναδιοργανωτής του τουρκικού στρατού και διοικητής τουρκικών στρατιών, είχε διατελέσει αρχηγός του μηχανικού του Γερμανικού στρατού). Η κατάληψη του θα γίνει θρύλος στην νεότερη ελληνική πολεμική ιστορία.¹

Η πρώτη επίθεση εναντίον του Μπιζανίου εκδηλώθηκε στις 1 Δεκ. 1912 και έληξε στις 3 Δεκ.  με μικρά οφέλη για τον ελληνικό στρατό Ο ελληνικός στρατός καθηλώθηκε μπροστά στο Μπιζάνι, δεχόμενος καταιγισμό πυρών του τουρκικού πυροβολικού. Ήταν φανερό ότι με το υπάρχον υλικό ήταν αδύνατο να καταληφθεί η πόλη των Ιωαννίνων  και το μόνο πού  έμενε ήταν η αναμονή για περαιτέρω ενισχύσεις. ²

Στο διπλωματικό  μέτωπο και ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη στην βαλκανική 3 πολιορκίες( Σκουτάρι, Γιάννενα, Ανδριανούπολη ) οι Έλληνες δεν υπογράφουν την ανακωχή στο Λονδίνο (Δεκ. 1912) μέχρι να καταληφθούν τα Γιάννενα.

(1).Σπύρος Εργολάβος, Πολεμικές σελίδες από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1912-1913 ,Ιωάννινα 2006 σ.120-121

(2). ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο Αθήνα1987,σ.163

Από την άλλη όσο αντέχουν στα Γιάννενα οι Τούρκοι έχουν πλεονέκτημα καθώς στην καλύτερη των περιπτώσεων θέλουν να επιδικαστεί η Ήπειρος  στην ανεξάρτητη Αλβανία, το ίδιο που θέλουν και  οι Ιταλοί οι οποίοι βλέπουν την Αλβανία να φθίνει υπό την πίεση Έλληνων και Σέρβων.¹Είναι πλέον φανερό ότι τα Γιάννενα πρέπει να καταληφθούν το γρηγορότερο και πάση θυσία.

Έτσι ενισχύεται σημαντικά η στρατιά της Ηπείρου με τη μεταφορά Μεραρχιών  στο λιμάνι της Πρέβεζας από τη Μακεδονία και από τη Χίο  δύναμης 17.500 ανδρών ελληνικός στρατός κατά τους βαλκανικούς πολέμους. Από την άλλη είχαμε ενίσχυση του τουρκικού στρατού από τη στρατιά του Μοναστηρίου, γύρω στους 7000 άνδρες .²

Ακόμα αποφασίζεται να αναλάβει ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος τη διοίκηση του ελληνικού στρατού στην Ήπειρο και να αντικαταστήσει το αντιστράτηγο Σαπουντζάκη. Πριν οριστεί διοικητής  στην Ήπειρο ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος απέστειλε προς την Κορυτσά την 3η, 4η και 6η μεραρχία με σκοπό τον αποκλεισμό της. Οι αποκλεισμένοι Τούρκοι επιχείρησαν έξοδο χωρίς επιτυχία και υποχώρησαν προς τα Ιωάννινα και έτσι στις 7 Δεκεμβρίου η 3η μεραρχία, έπειτα από τριήμερη μάχη, κατέλαβε την Κορυτσά της Βορείου Ηπείρου.³

Νέα επίθεση που έγινε από τις 7 μέχρι τις 10 Ιανουαρίου 1913, με κύρια προσπάθεια την κατάληψη του Οχυρού Μπιζάνι αναχαιτίστηκε και πάλι από τους Τούρκους, με πολλές μάλιστα απώλειες για τις ελληνικές δυνάμεις.⁴

Τα κρυοπαγήματα και η περαιτέρω απραξία δυσκόλεψαν ακόμα περισσότερο το εγχείρημα της κατάληψης των Ιωαννίνων. Η άφιξη όπως θα δούμε παρακάτω του Αρχιστρατήγου Κωνσταντίνου ανέβασε το ηθικό του στρατού και έδωσε νέα ώθηση στον ελληνικό στρατό. Εργολάβος.⁵ 

(1).Hall ό.π. σελ.71

(2)ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ.83

(3)ΔΙΣ,Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ.113-117

(4) ΔΙΣ,Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ. 127-142

(5) .Σπύρος Εργολάβος, Πολεμικές σελίδες από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1912-1913 ,Ιωάννινα 2006 σ.117

      9.Τελική επίθεση και κατάληψη των Ιωαννίνων

Στις 6 Ιανουαρίου 1913, ο αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος μαζί με το Γενικό Στρατηγείο αναχώρησε ατμοπλοϊκώς από τη Θεσσαλονίκη, για να αναλάβει τη διεύθυνση των επιχειρήσεων στην Ήπειρο, όπου έφθασε στις 10 Ιανουαρίου και εγκατέστησε το στρατηγείο του στη Φιλιππιάδα αναλαμβάνοντας τη διοίκηση όλων των μονάδων που υπήρχαν στην Ήπειρο.¹

Η στασιμότητα των επιχειρήσεων είχε ανησυχήσει σοβαρά τον Βενιζέλο, αφού οι Τούρκοι πληρεξούσιοι στη Συνδιάσκεψη του Λονδίνου κέρδιζαν στο διπλωματικό παιχνίδι, με το επιχείρημα της αποτυχίας των ελληνικών επιχειρήσεων στην Ήπειρο. Στις 6 Φεβρουαρίου ο Πρωθυπουργός και Υπουργός Στρατιωτικών έφθασε στο μέτωπο για να συνεννοηθεί με τον Κωνσταντίνο για τις περαιτέρω στρατιωτικές επιχειρήσεις. ²
Οι προετοιμασίες για την τελική επίθεση είχαν αρχίσει. Σημαντικό ρόλο έπαιξε και η αεροπορία στην αναγνώριση και καταγραφή των οχυρών έτσι ώστε να μπορεί να βάλλει το πυροβολικό τις αντίστοιχες θέσεις των Οθωμανών.

Το τελικό σχέδιο για την επίθεση εναντίον των Τούρκων στο Μπιζάνι προέβλεπε συσπείρωση όλων των δυνάμεων και ελιγμό αιφνιδιασμού. H συνολική δύναμη του ελληνικού στρατού ανερχόταν σε 41.500 άνδρες, 48 πολυβόλα και 93 πυροβόλα. Οι οχυρωμένοι Τούρκοι αριθμούσαν 30.000 άνδρες και 112 πυροβόλα^.3 Τό σχέδιο του Κωνσταντίνου ήταν αρκετά ριψοκίνδυνο, καθώς αποσκοπούσε στήν ευρεία υπερκέραση από δυτικά της της οχυρωμένης τοποθεσίας και στην κατάληψη των Ιωαννίνων. Ταυτόχρονα θα γίνονταν επιθέσεις στο κεντρικό και ανατολικό τομέα, για την παραπλάνηση του εχθρού και την καθήλωση των δυνάμεων πού υπήρχαν εκεί.

Στις 19 Φεβρουαρίου τέθηκε σε εφαρμογή το σχέδιο παραπλάνησης με βολές πυροβολικού και επιθέσεις μονάδων πεζικού, από το Α' τμήμα της ελληνικής Στρατιάς, στον τομέα Μπιζάνι - Κουτσελιό - Καστρίτσα. Τό Β' τμήμα της Στρατιάς συγκεντρώθηκε με πλήρη μυστικότητα απέναντι από τον τομέα Μανωλιάσα - ΑγιοςΝικόλαος - Τσούκα.

(1).Σπύρος Εργολάβος, Πολεμικές σελίδες από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1912-1913 ,Ιωάννινα 2006 σ.117

(2).Σπύρος Εργολάβος, ό.π., σ.118

(3).ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ.126

(4).ΔΙΑ ,«Ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας» τόμος πρώτος ,Αθήνα 1980 , σελ. 44-49.

Με το πρώτο φως της επομένης, το Β' τμήμα Στρατιάς εξαπέλυσε αιφνιδιαστική επίθεση με μεγάλη σφοδρότητα και το 1ο Σύνταγμα Ευζώνων με επικεφαλής το 9^ο  Τάγμα Ευζώνων κατέλαβαν τον Άγιο Ιωάννη, φτάνοντας σε απόσταση  μόλις 2 χιλιομέτρων από τα Γιάννενα και παράλληλα φρόντισαν να καταστρέψουν την επικοινωνία της πόλης με τα οχυρά του Μπιζανίου. Η διείσδυση ενώ τα Οχυρά ήταν ανέπαφα ήταν ο καταλύτης της οριστικής παράδοσης της πόλης των Ιωαννίνων. Ο Εσσάτ Πασάς προκειμένου να αποφύγει την άσκοπη αιματοχυσία απευθύνθηκε προς τους πρόξενους της Αυστροουγγαρίας, Γαλλίας , Ρωσίας, και Ρουμανίας προκειμένου να μεσολαβήσουν για την παράδοση .

 Τα ξημερώματα της 21ης Φεβρουαρίου του 1913 και ώρα 2, οι απεσταλμένοι συνοδευόμενοι από το διοικητή του 9ου τάγματος Ιωάννη Βελισσαρίου, έφθασαν στο Χάνι Εμίν Αγά όπου βρισκόταν το ελληνικό στρατηγείο. Ο Κωνσταντίνος συμφώνησε για την παράδοση και στις 5:30 το πρωί, δόθηκε διαταγή κατάπαυσης του πυρός προς όλες τις μονάδες. ¹
Οι αιχμάλωτοι πολέμου ανήλθαν στις 33.000 και ακόμα παραδόθηκε πλήθος στρατιωτικού υλικού καθώς και 108 πυροβόλα. Το σημαντικό ήταν οι μικρές απώλειες του ελληνικού στρατού, γύρω στους 500 νεκρούς και τραυματίες, που οφείλεται κυρίως στη στρατηγική της τελικής επίθεσης και στη διάθεση του Εσσάτ να μη συνεχίσει τις μάχες βλέποντας την επικείμενη πτώση των Ιωαννίνων.²

Στις 22 Φεβρουαρίου οι μονάδες του Β΄τμήματος πού είχαν εκτελέσει την κύρια επίθεση παρέλασαν στους δρόμους των Ιωαννίνων κάτω από τις επευφημίες των  κατοίκων της πόλης^{. 3}

(1)  ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ. 199-224

(2)Hall, ό.π. σελ.84
(3)  ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ.229

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΠΙΘΕΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΟΧΥΡΩΜΕΝΗΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ(20 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 1913)

http://www.geetha.mil.gr/media/1_istorika/21feb_ioannina/shediagrama/sx24.pdf

10.Εκκαθάριση Δυτικής και Βόρειας Ηπείρου

Οι επιχειρήσεις συνεχίστηκαν και μετά την πτώση των Ιωαννίνων προς τα δυτικά καθώς οι Τούρκοι που βρισκόταν στην ενδοχώρα ήταν μία υπολογίσιμη δύναμη 8-9000 ανδρών.¹

Στις 23 Φεβρουαρίου απελευθερώθηκε το Μαργαρίτι, στις 24 η Πάργα και η Κόνιτσα , στις 25 οι Φιλιάτες, στις 27 η Πρεμετή, στις 3-5 Μαρτίου έχουμε απελευθέρωση Αργυροκάστρου, Τεπελενίου και Κλεισούρας και Αγ. Σαράντα²

Η προέλαση βορειότερα απαγορεύτηκε, λόγω της έντονης αντίθεσης της Ιταλίας και της Αυστρίας που ενδιαφερόταν για το λιμάνι της Αυλώνας και είχαν ήδη δηλώσει ότι θα αντιδράσουν στο ενδεχόμενο κατάληψή του από τους Έλληνες.

Αυτές ήταν και οι τελευταίες μάχες καθώς στις 5 Μαρτίου δολοφονείται στη Θεσσαλονίκη ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Α΄ και ο Κωνσταντίνος φεύγει για την Αθήνα. Συγκροτείται τμήμα στρατιάς στην ‘Ήπειρο για την ασφάλεια της περιοχής και τα υπόλοιπα στρατεύματα αναχωρούν για το ευαίσθητο μέτωπο της Μακεδονίας.

Έτσι κλείνει ο Α΄ Βαλκανικός πόλεμος και τη θέση των όπλων και των μαχών παίρνει η διπλωματία.

(1)Πολεμική ιστορία του Έθνους, Έθνος, ο πρώτος Βαλκανικός πόλεμος, Αθήνα, 2010 σ.123

(2). ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος Β, Αθήνα 1991,σ. 231-254

(3).ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο Αθήνα1987,σ.163

Επίλογος

Το μέτωπο της Ηπείρου αποδείχθηκε το δυσκολότερο από τα δύο μέτωπα καθώς δόθηκε προτεραιότητα στην κατάληψη της Μακεδονίας και της Θεσσαλονίκης. Δυσκολίες σχετικά με την περιοχή , την οχύρωση, την αντίσταση του τουρκικού στρατού έκαναν το έργο της κατάληψής του σχεδόν αδύνατο. Τα Γιάννενα θεωρούνταν απόρθητα Ο Εσσάτ Πασάς συνέβαλε στα μέγιστα στο να πέσουν τα οχυρά ύστερα από πεντέμισι μήνες. Χαρακτηριστικά ενώ όταν Θεσσαλονίκη έπεσε στις 26 Οκτώβρη στο μέτωπο της Ηπείρου οι ελληνικές δυνάμεις δεν είχαν φτάσει καν στα οχυρά του Μπιζανίου.Σημαντική ήταν η συνδρομή της αεροπορίας με τις αναγνωριστικές πτήσεις καθώς και του ναυτικού με την κατάληψη της Πρέβεζαςδημιουργώντας παράλληλα σταθμό ανεφοδιασμού.

   Η κατάσταση θα ήταν παρά πολύ δύσκολη και για την Ελληνική διπλωματία αν δεν έπεφταν τα Γιάννενα. Αυτή η σπουδαία νίκη ,που ήταν και η μεγαλύτερη των Ελλήνων στον Α βαλκανικό πόλεμο, κατέδειξε σε όλους τη δυναμικότητα του Ελληνικού στρατού και κατάφερε να εμφυσήσει την εμπιστοσύνη του σε αυτόν. Παίρνει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις καθώς τα Γιάννενα είναι η πρώτη από τις τρείς πολιορκημένες πόλεις(θύλακες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας) της βαλκανικής που πέφτει και αυτό βοηθάει το στρατό να γυρίσει πίσω στη Μακεδονία και να αφοσιωθεί στο εκεί μέτωπο Η νίκη αυτή συμβάλλει στη μεταβολή του χάρτη της βαλκανικής χερσονήσου.

Τέλος ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει στη μαχητικότητα του ελληνικού στρατού, στη βοήθεια που είχε εκ των έσω από τους Έλληνες κατοίκους της πόλης, στην αντίσταση των Οθωμανών καθώς και των Αλβανών συμμάχων τους, στη συνεργασία του Κωνσταντίνου και του Βενιζέλου καθώς και στην κίνηση του Εσσάτ Πασά να παραδώσει  την πόλη αναίμακτα.

Βιβλιογραφία

ΔΙΑ ,«Ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας» τόμος πρώτος ,Αθήνα 1980

ΔΙΣ, επίτομη ιστορία των βαλκανικών πολέμων μέρος πρώτο ,Αθήνα, 1987

ΔΙΣ, Ο Ελληνικός στρατός κατά τους Βαλκανικούς πολέμους, τόμος δεύτερος, Αθήνα 1991

Εργολάβου Σπύρου, Πολεμικές σελίδες από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο 1912-13, Ιωάννινα 2006

Κοκολάκης Μιχάλης  «η τουρκική στατιστική στο Σαλναμέ» του 1895,Εθνικό ίδρυμα ερευνών-Αποθετήριο ήλιος

Κόλεφ Βαλερί - Κουλούρη Χριστίνα, Οι Βαλκανικοί πόλεμοι, CDRSEE, Θεσσαλονίκη, 2005

Λούβη Ευαγγελία – Ξιφαράς Δημήτριος , Νεότερη και σύγχρονη Ιστορία, ΟΕΔΒ,  Αθήνα

Φραγκουδάκη Άννα  , Δραγώνα Θάλεια ,Νεότερη και σύγχρονη Ιστορία, Από τα μέσα του 18ου αιώνα ως τις αρχές του 21ου αιώνα.ΟΕΔΒ, Αθήνα

Richard C. Hall, THE BALKAN WARS 1912–1913 Prelude to the First World War, εκδ. Routledge, London New York, 1 edition (Oct 18 2000)

Περιοδικά- Εφημερίδες:

Πολεμική ιστορία του Έθνους, Έθνος, ο πρώτος Βαλκανικός πόλεμος, Αθήνα, 2010

Βασ.Βλ. Σφυρόερα  «Ιστορία επτά αιώνων  φωτογραφίες μνήμης και νοσταλγίας από τα Ιωάννινα», ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΕΠΤΑ ΗΜΕΡΕΣ, Κυριακή 5.1.1997 σελ. 13

Σταύρου Δερματά, Η απελευθέρωση των Ιωαννίνων,περιοδικό ΖΩΣΙΜΑΔΕΣ, τεύχος 26 , ΟΚΤ-ΝΟΕ- ΔΕΚ 2008